RZUCONE WYZWANIE

Sądzę, że analiza taka powinna wychodzić od stwierdze­nia, że wspomnianą kategorię należy traktować jako pewną kon­strukcję teoretyczną zbudowaną w celu racjonalnego (w przekona­niu jej twórców) uzasadnienia historycznie określonej świadomości potocznej szerokich kręgów inteligencji brytyjskiej XVIII w., zaniepokojonej wyzwaniem rzuconym jej przez autorów dzieł podwa­żających tradycyjne standardy myślowe, nie tylko w obszarze „czy­stej filozofii” (np. Berkeley), […]

by
WSPOMNIANY WYKAZ

Wspomniany wykaz zawiera 106 nazwisk, wśród których znajdują się m. in.: Heraklit, Cyceron, Seneka, Tertulian, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz, Pascal, Malebranche, Locke, Leibniz, Fene- lon, Buffier, Vico, Hume, Kant, Fichte, Jacobi, Lammennais. Należy zarazem dodać, że jako odpowiedniki common sense’u przyjmuje Hamilton całą grupę pojęć, nierzadko dość odległych znaczeniowo {np. koinos logos […]

by
CENTRALNA CZĘŚĆ

Auto­rzy, którzy posługują się w takim przypadku terminem „rozum”, poprzedzają go zwykle orzecznikiem: „wspólny”, „powszechny”, „fundamentalny” itp. (Hamilton.Centralną częścią cytowanej tu rozprawy Hamiltona jest paragraf zatytułowany: „Uniwersalność filozofii powszechnego rozsądku, czyli jej powszechne uznanie w rzeczywistości i nazwie, wykazana przez chronologiczny szereg świadectw od zarania spekulacji do dnia dzisiejszego”. Hamilton zamieszcza tu wykaz filozofów, któ­rych […]

by
KOMENTARZE DO ZNACZEŃ

W obszernych komentarzach do każdego z tych znaczeń Hamilton wymienia różne terminy, traktując je jako synonimy common sense. Tak np. w odniesieniu do znaczenia 2 wspomina o stoickich: koinos nous i koinai ennoiai. Z kolei, znacze­nie 3 wiąże m. in. ze starogreckimi koinos logismos i orthos logos oraz nowożytnymi: good sense, bon sens i gesunder […]

by
OBSZERNA ROZPRAWA

Hamilton jest autorem obszernej rozprawy poświęconej w ca­łości pojęciu common sense’u (i dołączonej do jego edycji dzieł Rei­da): On the Philosophy of Common Sense; or Our Primary Beliefs Considered as the Ultimate Criterion of Truth (O filozofii powszech­nego rozsądku, czyli nasze pierwotne przeświadczenia traktowane jako ostateczne kryterium prawdy). Powiada w niej m. in., że po­jęcie […]

by
PRZYKŁADY PRZEŚWIADCZEŃ

Stewart podaje przykłady takich przeświadczeń: „Dzisiaj jestem tą samą osobą, którą byłem wczoraj”; „Świat materialny istnieje niezależnie od istnienia postrzegających go istot”; „Poza mną istnie­ją we Wszechświecie inne istoty obdarzone inteligencją”; „Przyszły bieg przyrody będzie podobny do przeszłego” itp. Nikomu poza filo­zofem powiada Stewart nie przyszłoby do głowy, by wypo­wiadać takie prawdy lub też sporządzać […]

by
TAJEMNY ŚWIAT

Twórca Szkoły Szkockiej zdaniem Stewarta nie odwo­ływał się bowiem do czegoś, co byłoby „wiarą jakiejś sekty” czy „tajemnym światłem entuzjastów”, lecz do konstytucji ludzkiej na­tury, będącej źródłem pierwotnych przeświadczeń, które mogą sta­nowić przedmiot obiekcji sceptyków, gdy ci poddają je analizom w swych uczonych rozumowaniach, a które zawierają się w każdym działaniu podejmowanym przez nas w […]

by
TAKA JEST IDEA

Taka jest idea, którą Pope wiąże z tym wyraże­niem, kiedy mówiąc o zdrowym rozsądku (który ozna­cza jedynie więcej niż przeciętną miarę powszechnego rozsądku), pisze: Dar Niebios,A choć nie zalicza się go do żadnej z nauk,Naprawdę wart jest siedmiu.Toteż postulat odwoływania się w kwestii tez filozofii do powszech­nego rozsądku wydaje się czytelnikom tytułowych stron odwoływa­niem się […]

by
POWSZECHNIE ROZUMIANE

Chociaż jest dopuszczalne, a nawet konieczne, by filozof ograniczał znacze­nia słów używanych nieprecyzyjnie w zwykłych rozmowach, to zawsze grozi niebezpieczeństwo nadania słowu znaczenia naukowe­go, różniącego się w istotny sposób od tego, w jakim jest ono zwykle rozumiane” (Stewart, Account). Taka właśnie sytuacja ma miejsce zdaniem Stewarta w przy­padku Reida, a zwłaszcza jego następców. „Wyrażenie common sen­se, […]

by
W PRZECIWIEŃSTWIE DO POPRZEDNIKÓW

Nasuwa się więc uwaga, że by nie narazić się na zarzut braku powszechnego rozsądku należałoby zostać członkiem wyznania kalwińskiego, a najlepiej członkiem Na­rodowego Zreformowanego Kościoła Szkockiego, którego duchow­nym był właśnie wielebny James Oswald. Dugald Stewart w przeciwieństwie do swych poprzedników sprzeciwił się wprowadzaniu do języka filozoficznego terminu „com­mon. sense”. Uważał bowiem, że jest to termin nieprecyzyjny, […]

by